ceachtanna

Ceacht 15: Ó mhaidin go faoithin (Bho mhoch gu dubh)

   

Réamhrá

Sa cheacht seo, beidh muid ag breathnú ar roinnt dobhriathar a chuireann an t-am in iúl, láthair na huaire, an t-am a d'imigh tharainn agus amach anseo.

Breathnófar ar shamplaí eile a chuireann áit in iúl.

Cairde Bréige

Tá focail áirithe i mórán an riocht chéanna sa dá theanga ach ós rud é go bhfuil bríonna ar leith bainte amach acu le himeacht aimsire, tugtar 'cairde bréige' nó 'cairdecoimhthíocha' orthu.

Samplaí sa cheacht seo

Ciallaíonn fadalach mall/deireanach den chuid is mó cé gur féidir an bhrí leadránach, ar nós fadálach na Gaeilge, a bhaint as fosta. Am fear a bhios cadalach, bidh e fadalach! Ná bí déanach anois!

Is focal firinscneach é àite. Deirtear muinntir an àite seachas muintir na háite mar a déarfá as Gaeilge. 'S e sin a chanas muinntir an àite seo Sin a ndeir muintir na háite anseo

Ciallaíonn beinn sliabh ó bhun go barr seachas díreach an bhuaic (nó an bhinn) féin. Is é is brí le sliabh na Gàidhlige san lá atá inniu ann móinteach go hiondúil. 'S iomadh latha a chaidh mi dhan bheinn Gabhaim don sliabh go mion minic Tha crodh aige shuas air an t-sliabh Tá ba aige thuas ar an gcimín

Foclóir

Cuin a bhios sibh ag èirigh sa mhadainn? Cén t-am a mbíonn tú ag éirí ar maidin? Bidh mise ag èirigh tràth sa mhadainn Bím ag éirí go moch ar maidin Cuine bhios tu a' dol a chadal? Cén t-am a mbíonn tú ag dul a chodladh? Bidh mise a' dol a chadal anmoch Bím ag dul a chodladh go mall A-nis Anois An uair sin Ansin An-ceartuair Ar ball A dh'aithghearr Go luath An-dè Inné An-diugh Inniu A-màireach Amárach A-rithist Arís An seo Anseo An sin Ansin An siúd Ansiúd A-null Anonn A-nall Anall Thall 's a-bhos Thall abhus A-muigh Amuigh A-staigh Istigh Shuas Thuas Shìos Thíos Madainn Maidin Feasgar Tráthnóna Oidhche Oíche